Ngày 03 tháng 03 năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định 58/NĐ-CP về Quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới. Nghị định 58 này đã quy định nhiều vấn đề cụ thể và tháo gỡ nhiều vướng mắc mà Nghị định 135/NĐ-CP ban hành vào tháng 10 năm 2024 chưa giải quyết được.
Nghị định 58 và giải pháp cho các lo ngại
Trong nhiều lần đi công tác vào các tỉnh phía Nam, các chuyên gia GREEN IN đã thấy nhiều trang trại nuôi tôm tiêu thụ một lượng lớn điện năng và phải trả hàng chục triệu tiền điện mỗi tháng. Khi được đặt câu hỏi tại sao không lắp điện mặt trời để giảm bớt gánh nặng tiền điện, các hộ nuôi tôm đều đưa ra một câu trả lời là điện mặt trời thiếu sự ổn định, không tin cậy, nhất là đối với những trang trại nuôi tôm phải sục khí suốt 24 giờ mỗi ngày.
Nếu điện mặt trời có vấn đề sẽ gây thiệt hại rất lớn tới sức khỏe của tôm và tài sản của bà con nông dân. Thêm nữa, bà con ngại rằng khi lắp điện mặt trời mà chưa có quy định rõ ràng của Nhà nước về cơ chế dễ gây rắc rối về sau này. Nghị định 58 đã giải quyết được các lo ngại này của bà con.
Điện mặt trời chỉ phát vào ban ngày, công suất cao nhất vào buổi trưa khi bức xạ mặt trời lớn nhất. Vào thời gian này, hệ thống điện quốc gia cũng phải phát công suất cao để đáp ứng nhu cầu điện. Hệ thống điện mặt trời giúp san sẻ một phần gánh nặng cho hệ thống điện quốc gia, tiết kiệm nhiên liệu như than, khí hoặc thủy điện dành cho khi cần.
Lợi ích kinh tế và môi trường của điện mặt trời mái nhà
Đối với hộ dân hay xí nghiệp, thời gian từ 9 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút là thời gian cao điểm nên sản lượng điện tiêu thụ cũng cao tương ứng. Khi lắp điện mặt trời mái nhà, hệ thống điện mặt trời sẽ đảm nhận phần lớn nhu cầu điện của hộ dân hay xí nghiệp, giảm đáng kể hóa đơn tiền điện hàng tháng.
Gia đình tôi ở Hà Nội cũng đã lắp một hệ thống điện trên mái nhà có công suất 7,2kWp từ năm 2019. Đến nay đã được 6 năm, hệ thống này hoạt động hoàn toàn ổn định, không hỏng hóc đáng kể, chỉ cần lau rửa các tấm pin khoảng 1 tháng đến 2 tháng một lần. Vào mùa hè có nắng nhiều, các thiết bị điện dùng nhiều điện của gia đình như máy lạnh phần lớn điện sử dụng ban ngày đều lấy từ điện mặt trời. Hóa đơn tiền điện có tháng chỉ bằng một phần hai so với trước khi lắp điện mặt trời.
Khi hệ thống điện mặt trời được nối với lưới điện, điện từ hệ thống điện mặt trời được ưu tiên sử dụng trước, nếu thiếu thì hệ thống tự động lấy phần thiếu hụt từ lưới điện bổ sung vào. Khi điện mặt trời phát ra nhiều mà không sử dụng hết, hệ thống sẽ tự động bơm phần điện thừa vào lưới điện. Hệ thống làm việc hoàn toàn tự động mà con người không phải can thiệp gì.
Theo tính toán của chúng tôi, giá điện mặt trời khu vực phía Nam hiện nay khoảng 1.000 đồng/kWh đến 1.200 đồng/kWh, rẻ hơn giá điện sinh hoạt khoảng 800 đồng/kWh đến 1.000 đồng/kWh. Như vậy, nếu hộ dân dùng điện với giá điện sinh hoạt, cứ mỗi kWh hay một số điện tiết kiệm được, hộ gia đình sẽ tiết kiệm bình quân 900 đồng. Đối với những hộ dùng điện với giá điện kinh doanh, lợi ích thu về còn lớn hơn, từ 1.500 đồng/kWh đến 2.000 đồng/kWh.
Chúng tôi đã lắp một hệ thống điện mặt trời 30kWp tại một xưởng chế biến sữa tại Ba Vì, Hà Nội. Hệ thống điện mặt trời này được lắp một biến tần bám tải (zero export inverter) cho phép lấy điện từ lưới điện nhưng không bơm điện thừa lên lưới.
GREEN IN bàn giao hệ thống điện mặt trời tại CTCP Sản xuất sữa Ba Vì
Trước khi lắp, xưởng phải trả mỗi tháng từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng tiền điện. Sau khi lắp, tiền điện gia đình phải trả giảm đi còn hai phần ba, khoảng từ 55 triệu đến 65 triệu đồng hàng tháng, tiết kiệm được khoảng một phần ba tiền điện hàng tháng.
Nghị định 58 cũng cho phép hệ thống điện mặt trời nối lưới được bán 20 phần trăm điện lượng của hệ thống điện mặt trời lên lưới điện quốc gia. Cũng cần lưu ý rằng điện mặt trời mái nhà là dạng điện mặt trời tự sản xuất tự tiêu dùng, được lắp đặt để chủ yếu sử dụng tại chỗ chứ không vì mục đích kinh doanh. Vậy thì mỗi hộ gia đình hay xí nghiệp lắp với công suất bao nhiêu là hợp lý?
Khi lắp công suất của hệ thống điện mặt trời mái nhà bằng công suất phụ tải của hộ gia đình hay xí nghiệp sử dụng, sản lượng điện mặt trời sẽ được sử dụng gần 100 phần trăm. Ở xưởng chế biến sữa ở Ba Vì nói trên, điện mặt trời của xưởng được tiêu thụ 99 phần trăm, chỉ thất thoát khoảng 1 phần trăm vào khoảng thời gian nghỉ trưa từ 12 giờ đến 1 giờ chiều do sử dụng biến tần bám tải (zero export inverter). Nếu lắp biến tần nối lưới (on-grid inverter) thì hoàn toàn có thể bán lượng điện thừa này lên lưới điện.
Đối với những hộ gia đình hay xí nghiệp cần biết chính xác cần lắp công suất là bao nhiêu cần sự giúp đỡ của chuyên gia.
Đối với những hộ dân ở những vùng không có lưới điện quốc gia, giải pháp lắp điện mặt trời có ắc quy tích trữ là giải pháp khả thi nhất cả về kỹ thuật lẫn kinh tế. Chúng tôi đã hỗ trợ bà con ở các huyện Tịnh Biên và Tri Tôn, An Giang hàng ngàn hệ thống điện mặt trời quy mô nhỏ có ắc quy tích trữ. Các hệ thống điện mặt trời này đã cải thiện điều kiện sống cho cư dân của hàng ngàn hộ dân vùng này.
Kỳ vọng phát triển bền vững và cam kết quốc tế
Ngoài những lợi ích về tài chính, ứng dụng điện mặt trời mái nhà còn giúp giảm phát thải khí nhà kính và ô nhiễm môi trường. Để sản xuất ra 1kWh điện, hệ thống điện Việt Nam phát thải ra khoảng 0,66kg CO2 là loại khí nhà kính gây biến đổi khí hậu và phát thải ra bụi mịn PM và các khí độc như NOx, SO2,... Khi sử dụng mỗi kWh điện mặt trời, hộ gia đình hay xí nghiệp sẽ bớt đi 1kWh điện từ lưới, có nghĩa là giảm đi 0,66 kg CO2 và các khí độc hại tương ứng. Theo ước tính ở xưởng chế biến sữa tại Ba Vì nói trên, mỗi năm có thể giảm được 20 tấn CO2 vào khí quyển.
Tại COP26 tại Vương quốc Anh, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã cam kết Việt Nam sẽ đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Ứng dụng điện mặt trời mái nhà là đóng góp một phần nhỏ nhưng quan trọng trong việc thực hiện lời hứa của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế.
Nghị định 58 đã mở ra một con đường để phát triển điện mặt trời mái nhà. Hy vọng rằng điện mặt trời mái nhà sẽ phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới, đóng đúng vai trò của nó trong công cuộc phát triển của Việt Nam.