Doanh nghiệp không thể sống trên một hành tinh đang chết: Thay đổi là để tồn tại

TÁC ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP ĐẾN MÔI TRƯỜNG 

Hỏi: Thưa Bà Ngụy Thị Khanh, xin bà cho biết những tác động chính của hoạt động sản xuất kinh doanh đến môi trường hiện nay? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Hiện nay, chúng ta có thể thấy rõ hai mặt tác động của doanh nghiệp đến môi trường. Về mặt tiêu cực, mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Các hoạt động sản xuất sử dụng nhiên liệu hóa thạch thải ra lượng lớn khí CO2, SO2, NOx và bụi mịn, góp phần làm Trái đất nóng lên và suy giảm tầng ozôn. Tình trạng nước thải công nghiệp chưa qua xử lý đạt chuẩn đang làm ô nhiễm nguồn nước, đặc biệt nghiêm trọng ở những khu vực vốn đã khan hiếm nước sạch. Chất thải rắn từ sản xuất nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm đất và nước ngầm. Đáng lo ngại hơn là việc khai thác tài nguyên quá mức như thu hẹp diện tích rừng, khai thác gỗ mà không có biện pháp phục hồi kịp thời đang làm suy giảm diện tích che phủ rừng và đa dạng sinh học một cách nghiêm trọng. 

Hỏi: Vậy còn những tín hiệu tích cực thì sao, thưa ông/bà 

Bà Ngụy Thị Khanh: Thật đáng mừng là hiện đã xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực. Nhiều doanh nghiệp tiên phong đã bắt đầu triển khai các chương trình phục hồi rừng và hệ sinh thái, sản xuất và ứng dụng năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn và bắt đầu hành trình số hóa. Xu hướng áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn ngày càng phổ biến, trong đó chất thải được tái chế thành nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất. Nhiều sản phẩm thân thiện với môi trường đã ra đời, không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn góp phần tạo ra những giá trị bền vững cho xã hội. Đặc biệt, các doanh nghiệp này còn tạo ra nhiều việc làm xanh, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động. 

Bà Ngụy Thị Khanh - Founder & Giám đốc Chiến lược GREEN IN

Hỏi: Theo ông/bà, tại sao việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững lại cấp thiết đến vậy? 

Bà Ngụy Thị Khanh:  Việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững là cấp thiết vì môi trường đang suy thoái nghiêm trọng và nhân loại đã vượt qua nhiều giới hạn chịu đựng của hành tinh như khí hậu, đa dạng sinh học và chu trình vật chất. Nếu không thay đổi, doanh nghiệp sẽ đối mặt với chi phí cao, rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và mất lợi thế cạnh tranh. Các thị trường lớn như EU đang siết chặt rào cản xanh như CBAM và tiêu chuẩn ESG, buộc doanh nghiệp phải hành động. Trong nước, chính sách môi trường cũng ngày càng khắt khe, đồng thời sản xuất bền vững mang lại lợi ích kinh tế lâu dài và tăng uy tín thương hiệu. Đây không chỉ là xu hướng mà là con đường sống còn cho doanh nghiệp và cho cả tương lai hành tinh. 

MỐI QUAN HỆ GIỮA DOANH NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG 

Hỏi: Thưa bà, xin bà cho biết tại sao nói doanh nghiệp và môi trường có mối quan hệ mật thiết với nhau? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Mối quan hệ này xuất phát từ sự phụ thuộc hoàn toàn của doanh nghiệp vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Từ năng lượng, nước cho đến các nguyên vật liệu thô như nhựa hay kim loại - tất cả đều bắt nguồn từ môi trường tự nhiên. Khi môi trường biến đổi, nó tác động trực tiếp và ngay lập tức đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Chẳng hạn, tình trạng khan hiếm nước không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn đe dọa đến cả chuỗi cung ứng. Hay việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch, ngoài góp phần vào biến đổi khí hậu, còn trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động thông qua ô nhiễm không khí. 

Hỏi: Vậy theo bà, các doanh nghiệp cần có nhận thức như thế nào về mối quan hệ này? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Quan điểm của tôi là cần nhận thức rõ ba mối liên hệ cốt lõi. Thứ nhất là mối liên hệ với chính bản thân mình - hiểu rõ giá trị cốt lõi và mục đích hoạt động của doanh nghiệp. Thứ hai là mối quan hệ giữa hoạt động của mình với cộng đồng và môi trường xung quanh. Và quan trọng nhất là thứ ba - mối liên hệ giữa chúng ta với môi trường tự nhiên rộng lớn. Đây không phải là mối quan hệ một chiều mà là sự tương tác hai chiều, nơi mỗi hành động của chúng ta đều để lại dấu ấn lên môi trường, và ngược lại, những thay đổi của môi trường sẽ quay lại tác động đến chính hoạt động của chúng ta. 

Doanh nghiệp không thể sống trên một hành tinh đang chết, đây là mối quan hệ mà doanh nghiệp phải dựa vào chính môi trường, hành tinh để có thể khai thác và vận hành một cách trơn tru nhất. Vậy nên, trách nhiệm của doanh nghiệp với chính môi trường sống là một điều không thể bàn cãi.

Hỏi: Trước thực trạng này, bà có lời khuyên nào cho các doanh nghiệp? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Tôi rất tâm đắc với nhận định: đa phần các doanh nghiệp bị phá sản/thất bại không phải vì đối thủ mạnh hơn mà vì chúng ta không thay đổi kịp so với thời cuộc. Khi môi trường phục vụ hoạt động của doanh nghiệp đã thay đổi, điều cốt yếu là cần chuyển từ tư duy khai thác sang tư duy phục hồi. Thay vì chỉ tập trung vào khai thác tài nguyên, doanh nghiệp cần xây dựng các mô hình kinh doanh không chỉ mang lại lợi nhuận mà còn góp phần vào phục hồi và tái tạo môi trường. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro từ biến đổi khí hậu mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Hãy nhớ rằng, bảo vệ môi trường không phải là gánh nặng chi phí, mà chính là đầu tư cho tương lai tồn tại và phát triển của chính doanh nghiệp. Sẽ không có doanh nghiệp nào phát triển được trong một hành tinh chết.  

GIẢI PHÁP THÁO GỠ KHÓ KHĂN TRONG CHUYỂN ĐỔI XANH CHO DOANH NGHIỆP 

Hỏi: Thưa bà, với những thách thức đã nêu, theo bà, doanh nghiệp cần làm gì để vượt qua rào cản tài chính trong chuyển đổi xanh? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Để giải quyết bài toán tài chính, doanh nghiệp cần tiếp cận theo 3 hướng. Trước hết là tận dụng các nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng và quỹ phát triển xanh. Thứ hai là áp dụng lộ trình chuyển đổi từng bước để phân bổ chi phí hợp lý. Và quan trọng không kém là tính toán hiệu quả ROI của các giải pháp xanh để thấy rõ lợi ích kinh tế dài hạn. 

Hỏi: Còn về vấn đề chính sách, bà có đề xuất gì để thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Trong thời gian gần đây, Nhà nước đã ban hành rất nhiều chính sách hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân đồng thời sẽ áp dụng cơ chế hậu kiểm thay vì kiểm soát đầu vào như trước đây. Doanh nghiệp cần chủ động nắm vững các quy định của pháp luật và các cơ hội chính sách mang lại để hoạch định chiến lược, kế hoạch kinh doanh cho phù hợp. Để rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiến, cần thiết lập cơ chế phản hồi hai chiều. Các hiệp hội doanh nghiệp nên đóng vai trò cầu nối, tập hợp ý kiến từ doanh nghiệp để kiến nghị điều chỉnh những bất cập trong thực thi chính sách. Đồng thời, các cơ quan có thẩm quyền cần đơn giản hóa thủ tục và nâng cao nhận thức về các chính sách hỗ trợ hiện có. 

Hỏi: Về vấn đề nhân lực, bà có lời khuyên nào cho doanh nghiệp? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Doanh nghiệp nên đầu tư vào đào tạo nội bộ kết hợp với thuê chuyên gia bên ngoài. Có thể bắt đầu bằng việc đào tạo đội ngũ cốt cán, sau đó nhân rộng ra toàn công ty. Trong ngắn hạn, để đáp ứng yêu cầu tuân thủ pháp luật và yêu cầu của bạn hàng cũng như giảm áp lực tăng đội ngũ nhân sự thường xuyên, các doanh nghiệp cũng có thể tham khảo mô hình dịch vụ tư vấn phát triển bền vững theo nhu cầu vì đây là lĩnh vực liên ngành đòi hỏi chuyên môn sâu rộng không thể đào tạo trong ngày một ngày hai. Song hành với đó, cần tiến hành xây dựng  năng lực cho đội ngũ nội bộ. Đồng thời cần xây dựng chính sách thu hút và giữ chân nhân tài về phát triển bền vững.  

Hỏi: Cuối cùng, làm thế nào để doanh nghiệp chuyển đổi mà không bị gián đoạn sản xuất? 

Bà Ngụy Thị Khanh: Chuyển đổi bản thân nó đang mang tính chất chuyển tiếp, để đảm bảo không gây gián đoạn. Điều đầu tiên doanh nghiệp nên làm là đánh giá thực trạng  phát triển bền vững của doanh nghiệp để biết mình đang ở đâu so với bức tranh chung của ngành. Việc này bao gồm Kiểm kê phát thải khí nhà kính và đánh giá thực hành bền vững theo tiêu chuẩn ESG. Từ bức tranh hiện trạng đó, doanh nghiệp sẽ xây dựng kế hoạch chuyển đổi với lộ trình từng bước dựa vào kết quả . Thường chúng ta sẽ chọn thực hiện những giải pháp dễ làm, mang lại hiệu quả nhanh, ít tốn chi phí đầu tư trước. Doanh nghiệp có thể triển khai thí điểm ở một phân xưởng hoặc dây chuyền trước khi nhân rộng. Đồng thời để chủ động quản lý quá trình chuyển đổi, doanh nghiệp nên có kế hoạch đào tạo nhân viên kỹ lưỡng trước khi áp dụng thay đổi lớn. 

Xin cảm ơn những chia sẻ quý báu của bà