Chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính (KNK) là văn bằng chứng nhận năng lực chuyên môn của tổ chức hoặc cá nhân trong việc thực hiện các hoạt động liên quan đến kiểm kê phát thải KNK, bao gồm thu thập số liệu hoạt động, tính toán phát thải, lập báo cáo và tham gia xác minh theo đúng quy định pháp luật và các chuẩn mực quốc tế. Chứng chỉ này đóng vai trò như một “giấy thông hành” giúp bảo đảm tính minh bạch, khoa học và khả năng kiểm chứng của quá trình kiểm kê. Cùng GREEN IN tìm hiểu các loại chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính trong nội dung dưới đây!
Cơ sở pháp lý
Chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính (KNK) được hình thành và triển khai dựa trên hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam về bảo vệ môi trường và quản lý phát thải KNK.
- Luật Bảo vệ môi trường 2020: Điều 91 và Điều 92 đã quy định trách nhiệm của cơ sở phát thải lớn trong việc thực hiện kiểm kê KNK định kỳ và báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền
- Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 7/1/2022: Quy định các hoạt động kiểm kê, đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải
- Nghị định 119/2024/NĐ-CP ngày 27/9/2024: Hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường 2020 về ứng phó biến đổi khí hậu, trong đó có nội dung liên quan đến kiểm kê khí nhà kính (KNK). Trong đó, quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở phát thải lớn, các bộ, ngành và địa phương trong việc thực hiện kiểm kê và báo cáo phát thải KNK định kỳ
- Thông tư 01/2022/TT-BTNMT ngày 7/1/2022: Hướng dẫn kỹ thuật kiểm kê KNK, bao gồm phương pháp tính toán, hệ số phát thải, biểu mẫu báo cáo và các bước kiểm kê cho từng lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, chất thải và sử dụng đất.
Ngoài ra, Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng đã ban hành nhiều quyết định, kế hoạch và văn bản hướng dẫn khác về việc đào tạo, bồi dưỡng và cấp chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính. Ví dụ, trong Quyết định 2626/QĐ-BTNMT ngày 31/12/2022, Bộ phê duyệt Kế hoạch triển khai kiểm kê KNK và xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam, trong đó nhấn mạnh việc phát triển nguồn nhân lực và đào tạo chuyên gia kiểm kê, xác minh. Các văn bản này là căn cứ quan trọng để hợp pháp hóa hoạt động đào tạo và công nhận năng lực cho các tổ chức, cá nhân thông qua cấp chứng chỉ.
Các loại chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính
Hiện nay, chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính (KNK) được phân loại theo từng nhóm đối tượng tham gia hoạt động kiểm kê:
Thứ nhất, chứng chỉ dành cho cán bộ, chuyên viên trực tiếp kiểm kê tại doanh nghiệp. Đây là loại chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính được Bộ Tài nguyên và Môi trường (BTNMT) hoặc các đơn vị được ủy quyền cấp cho những cá nhân đã tham gia khóa đào tạo chính quy về phương pháp kiểm kê KNK. Những cán bộ này chịu trách nhiệm lập báo cáo kiểm kê hằng năm của cơ sở phát thải theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP.
Thứ hai, chứng chỉ dành cho đơn vị tư vấn và tổ chức đào tạo. Đây là chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính công nhận năng lực pháp lý và chuyên môn cho các tổ chức tham gia hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, hoặc tư vấn thực hiện kiểm kê KNK. Các tổ chức này cần được Bộ TN&MT thẩm định và cấp phép để đảm bảo chất lượng đào tạo và tính minh bạch trong quy trình kiểm kê. Chứng chỉ này cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ tư vấn đạt chuẩn, từ đó nâng cao độ tin cậy của số liệu báo cáo phát thải.
Thứ ba, ngoài phạm vi quốc gia, nhiều tổ chức quốc tế đã phát triển chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính được công nhận toàn cầu. Nổi bật trong số đó là:
- ISO 14064 – Bộ tiêu chuẩn quốc tế về đo đạc, báo cáo và xác minh KNK do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) ban hành. Chứng chỉ ISO 14064 giúp doanh nghiệp đảm bảo tính minh bạch và được công nhận khi tham gia các chuỗi cung ứng toàn cầu.
- GHG Protocol (Greenhouse Gas Protocol) – Bộ chuẩn mực toàn cầu do WRI và WBCSD xây dựng, quy định cách thức tính toán và báo cáo phát thải KNK. Các chứng nhận đào tạo theo GHG Protocol thường được các tập đoàn đa quốc gia và tổ chức phi chính phủ chấp nhận rộng rãi.
Kết hợp cả chứng chỉ trong nước và chứng chỉ quốc tế giúp doanh nghiệp, tổ chức tại Việt Nam không chỉ tuân thủ quy định pháp luật quốc gia, mà còn đủ năng lực tham gia vào các thị trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU đã bắt đầu có hiệu lực.
Quy trình và điều kiện để được cấp chứng chỉ
Để được cấp chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính (KNK), cá nhân và tổ chức cần đáp ứng một số điều kiện về chuyên môn cũng như trải qua chương trình đào tạo, đánh giá theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Thứ nhất, điều kiện tham gia: Theo quy định hiện hành, học viên tham gia khóa đào tạo chứng chỉ kiểm kê KNK là cán bộ kỹ thuật, chuyên viên môi trường, năng lượng hoặc quản lý bền vững tại doanh nghiệp. Điều kiện cơ bản bao gồm: có trình độ chuyên môn từ đại học trở lên trong các lĩnh vực liên quan (môi trường, hóa học, năng lượng, công nghệ thông tin, kinh tế – kỹ thuật); có kinh nghiệm tối thiểu từ 1–2 năm trong công tác quản lý môi trường hoặc sản xuất công nghiệp (Bộ TN&MT, 2022).
Thứ hai, nội dung chương trình đào tạo: Chương trình được thiết kế theo chuẩn quốc gia và hướng dẫn của IPCC (2006, 2019), bao gồm:
- Phương pháp tính toán phát thải: sử dụng hệ số phát thải mặc định (IPCC Tier 1) hoặc hệ số quốc gia (Tier 2), kết hợp phương pháp đo đạc trực tiếp (Tier 3).
- Thu thập và quản lý số liệu hoạt động: xác định ranh giới kiểm kê, thu thập dữ liệu về nhiên liệu, điện năng, nguyên liệu, quá trình sản xuất, chất thải.
- Lập báo cáo và thẩm định kết quả: hướng dẫn xây dựng báo cáo kiểm kê KNK theo biểu mẫu của Thông tư 01/2022/TT-BTNMT, quy trình thẩm định nội bộ và kiểm chứng độc lập.
Thứ ba, quy trình thi/đánh giá và cấp chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính: Sau khi hoàn thành khóa đào tạo, học viên sẽ phải tham dự kỳ thi đánh giá năng lực gồm bài thi viết và/hoặc bài tập tình huống thực tế. Tiêu chí đánh giá dựa trên mức độ hiểu biết về phương pháp IPCC, khả năng xử lý dữ liệu và lập báo cáo đúng chuẩn. Học viên đạt yêu cầu sẽ được cấp chứng chỉ bởi cơ quan được Bộ TN&MT chỉ định. Thời gian cấp chứng chỉ thường từ 1–3 tháng sau khi hoàn thành chương trình.
Lời kết
Trong thời gian tới, khi lộ trình kiểm kê KNK và cơ chế định giá carbon ngày càng rõ ràng, nhu cầu về nguồn nhân lực có chứng chỉ kiểm kê khí nhà kính sẽ tăng mạnh. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để các doanh nghiệp, cá nhân chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng và chứng chỉ cần thiết, qua đó góp phần cùng quốc gia thực hiện thành công cam kết giảm phát thải và bảo vệ hệ sinh thái bền vững.