Những năm gần đây, báo cáo phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt ngày càng chỉn chu: bố cục rõ ràng, hình ảnh bắt mắt, câu chuyện truyền thông được đầu tư công phu. Nhưng đằng sau một bản báo cáo trình bày đẹp, thị trường đang đặt ra một câu hỏi khó hơn nhiều: những con số trong đó có thật sự đáng tin cậy không? Đây mới là ranh giới phân biệt một tài liệu truyền thông với một công cụ tạo dựng niềm tin.
Một báo cáo ESG là tập hợp của rất nhiều dữ liệu định lượng:
- Lượng phát thải khí nhà kính (Scope 1, 2, 3),
- Mức tiêu thụ năng lượng,
- Lượng nước sử dụng,
- Khối lượng chất thải và tỷ lệ tái chế,
- Các chỉ số an toàn lao động,
- Cùng với hàng loạt thông tin về quản trị doanh nghiệp.
Mỗi con số ấy đều được thu thập, tổng hợp và tính toán qua nhiều bước. Ở mỗi bước, sai sót hoặc thiếu bằng chứng đều có thể xảy ra. Chính vì vậy, việc dữ liệu "trông hợp lý" không đồng nghĩa với việc dữ liệu "đã được kiểm chứng".
Vấn đề nằm ở chỗ: có ít nhất 3 nhóm đối tượng đang đòi hỏi độ tin cậy ngày càng cao đối với các con số này.
- Thứ nhất là khách hàng và đối tác. Khi doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn hoặc xuất khẩu sang những thị trường khó tính, họ thường bị yêu cầu chứng minh dấu chân carbon, điều kiện lao động hoặc quy trình xử lý chất thải. Một lời tự công bố khó lòng đủ sức thuyết phục nếu không có bên thứ ba đứng ra xác nhận.
- Thứ hai là nhà đầu tư và ngân hàng. Dòng vốn xanh, tín dụng bền vững và các khoản đầu tư có trách nhiệm đang tăng nhanh, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu về tính minh bạch. Trước khi giải ngân hay rót vốn, các tổ chức tài chính cần biết số liệu ESG có được thu thập đúng phương pháp, có bằng chứng hỗ trợ và phản ánh trung thực hoạt động của doanh nghiệp hay không. Rủi ro "tô hồng" số liệu (greenwashing) là điều họ muốn loại trừ triệt để.
- Thứ ba là chính chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Khi bạn yêu cầu nhà cung cấp cung cấp dữ liệu phát thải, họ cũng sẽ hỏi ngược lại về độ tin cậy của báo cáo phát thải của doanh nghiệp. Niềm tin trong chuỗi cung ứng là hai chiều, và nó chỉ bền vững khi dựa trên dữ liệu có thể kiểm chứng.
Vậy tại sao "tự công bố" lại chưa đủ? Đơn giản vì bên công bố và bên hưởng lợi từ báo cáo là cùng một chủ thể. Không có sự độc lập, mọi con số dù đúng vẫn mang theo dấu hỏi về tính khách quan. Giống như một bản khai thuế cần được kiểm toán, hay một báo cáo tài chính cần đơn vị kiểm toán độc lập ký xác nhận, báo cáo ESG cũng cần một bên thứ ba đánh giá để chuyển từ "doanh nghiệp nói" sang "được xác nhận là đáng tin".
Đây chính là vai trò của việc xác minh độc lập (assurance). Cần phân biệt rõ: xác minh không phải là chấm điểm hay xếp hạng ESG. Xếp hạng đánh giá doanh nghiệp làm ESG tốt hay chưa; còn xác minh là trả lời một câu hỏi cụ thể hơn: những con số bạn công bố có đầy đủ, chính xác và có bằng chứng không. Một bên xác minh độc lập sẽ rà soát phương pháp thu thập dữ liệu, kiểm tra bằng chứng, đối chiếu cách tính toán và chỉ ra những thiếu sót, từ đó nâng cao độ tin cậy của toàn bộ báo cáo.
Insight quan trọng ở đây: xác minh độc lập chính là cầu nối giữa báo cáo và niềm tin của thị trường. Nó biến một tài liệu "tự công bố" thành thông tin mà khách hàng, nhà đầu tư, ngân hàng và đối tác có thể dựa vào để đưa ra quyết định. Trong bối cảnh áp lực minh bạch ngày càng lớn, doanh nghiệp chủ động chuẩn bị dữ liệu đầy đủ, phương pháp đúng và bằng chứng hỗ trợ sẽ luôn đi trước một bước - cả về uy tín lẫn cơ hội tiếp cận vốn và thị trường.
Câu hỏi còn lại là: việc xác minh có bắt buộc hay không, quy trình – thời gian – chi phí ra sao, và doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì để sẵn sàng? Đây đều là những nội dung sẽ được giải đáp chi tiết trong webinar sắp tới.
Đăng ký webinar ngày 17/07 để GREEN IN giải đáp trực tiếp: https://greeninvietnam.org/pages/xac-minh-bao-cao-esg-co-bat-buoc-hay-khong