Việt Nam chính thức khai trương Sàn giao dịch carbon: Bước đệm quan trọng hướng tới Net Zero 2050
Sau một hành trình dài chuẩn bị về pháp lý, kỹ thuật và hạ tầng, Việt Nam đã chính thức khai trương sàn giao dịch carbon trong nước - một cột mốc đánh dấu sự hình thành của thị trường carbon có tổ chức đầu tiên tại quốc gia này. Đây không đơn thuần là sự ra đời của một sàn giao dịch mới, mà còn là tín hiệu rõ ràng cho thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 thông qua các công cụ kinh tế cụ thể.
Từ cam kết đến hành động
Trong nhiều năm qua, biến đổi khí hậu và các mục tiêu giảm phát thải đã dần trở thành một phần không thể tách rời của chiến lược phát triển quốc gia. Tuy nhiên, để biến những cam kết tại các hội nghị quốc tế thành hành động thực tiễn, Việt Nam cần một cơ chế kinh tế đủ mạnh - và thị trường carbon chính là câu trả lời.
Ông Nguyễn Anh Phong, Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) nhận định rằng
Việc khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước không chỉ là một bước đi kỹ thuật mà còn gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với lợi ích kinh tế của chính doanh nghiệp, đảm bảo sự phát triển bền vững của quốc gia.
Đến nay, hệ thống công nghệ thông tin kết nối giữa các bên gồm: HNX, VSDC, Cục Biến đổi Khí hậu và ngân hàng chỉ định BIDV đã được thử nghiệm, vận hành ổn định, thông suốt.
Kinh nghiệm từ các nền kinh tế đi trước cho thấy thị trường carbon là một trong những cơ chế hiệu quả nhất để thu hút dòng vốn vào công nghệ xanh và thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng.
Lễ khai trương sàn giao dịch carbon trong nước. Ảnh: An Chi - VnEconomy
Nền tảng pháp lý được củng cố vững chắc
Để sàn giao dịch có thể vận hành đúng hẹn, Chính phủ và các bộ, ngành đã nỗ lực hoàn thiện khung pháp lý trong thời gian ngắn, với nhiều văn bản quan trọng được ban hành liên tiếp.
Đầu năm 2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025–2026. Tiếp đó, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ra đời vào tháng 4/2026 với vai trò hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho việc chuyển giao quốc tế tín chỉ carbon, qua đó kết nối thị trường trong nước với các cơ chế carbon toàn cầu.
Về phía quản lý hành chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT, tạo cơ sở pháp lý cho Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Bộ Tài chính cũng vào cuộc khi ban hành Thông tư số 48/2026/TT-BTC, quy định rõ cơ chế giám sát giao dịch và trách nhiệm báo cáo của các đơn vị vận hành hạ tầng thị trường, gồm Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSD) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Đặc biệt, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về vận hành sàn giao dịch carbon được coi là văn bản nền tảng trực tiếp điều phối toàn bộ hoạt động của thị trường này.
Những doanh nghiệp tiên phong
Trong giai đoạn thí điểm kéo dài đến năm 2028, "tấm vé đầu tiên" vào thị trường carbon chính thức được trao cho 110 cơ sở phát thải lớn thuộc 3 lĩnh vực xương sống của nền công nghiệp: nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Đây là những đơn vị được phân bổ hạn ngạch phát thải dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính, tạo tiền đề để mở rộng quy mô thị trường trong các giai đoạn tiếp theo.
Theo Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), có 92 doanh nghiệp được phép giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho giai đoạn 2025 - 2026. Trong đó bao gồm các công ty sắt thép, xi măng, nhiệt điện như Xi măng Vicem Tam Điệp, Xi măng Bỉm Sơn, Xi măng Nghi Sơn, Xi măng Vicem Hoàng Mai, Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, thép Vina Kyoeil, thép Pomina 2, thép Miền Nam, thép Hòa Phát Dung Quất, thép Việt - Ý, Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng công ty điện lực TP.HCM…
Ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon (Cục Biến đổi Khí hậu), cho biết hành lang pháp lý hiện đã đủ điều kiện để các doanh nghiệp từng bước tham gia vào thị trường. Điều quan trọng lúc này là mỗi doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt quyền lợi, nghĩa vụ và quy trình giao dịch để tận dụng tối đa những cơ hội mà thị trường carbon mang lại.
Cơ hội lớn, thách thức không nhỏ
Mã hạn ngạch được niêm yết đầu tiên trên sàn giao dịch các-bon Việt Nam là VN2025. Trong phiên giao dịch đầu tiên, giá đóng cửa của mã hạn ngạch này đạt 130.000 đồng/tCO₂e, đồng thời cũng là mức giá thấp nhất trong phiên. Mức giá cao nhất được ghi nhận là 136.000 đồng/tCO₂e, tương ứng với biên độ dao động trong ngày là 6.000 đồng/tCO₂e, tương đương khoảng 4,6% so với giá đóng cửa.
Về thanh khoản, phiên giao dịch ghi nhận khối lượng giao dịch đạt 1.210 tCO₂e, với tổng giá trị giao dịch đạt 161,66 triệu đồng. Trên cơ sở khối lượng và giá trị giao dịch, giá giao dịch bình quân ước tính đạt khoảng 133.600 đồng/tCO₂e, cao hơn giá đóng cửa. Diễn biến này cho thấy trong phiên đã có các giao dịch được khớp ở vùng giá cao hơn, trước khi giá kết thúc phiên ở mức thấp nhất trong ngày.
Một trang mới của nền kinh tế xanh
Sự ra đời của sàn giao dịch carbon trong nước là minh chứng cho quyết tâm của Việt Nam trong việc không chỉ thực hiện các cam kết khí hậu quốc tế, mà còn biến áp lực môi trường thành động lực phát triển kinh tế. Đây là bước khởi đầu của một hành trình dài - hành trình xây dựng một nền kinh tế mà ở đó, tăng trưởng và bền vững không còn là hai khái niệm đối lập, mà song hành và bổ trợ cho nhau.