Ngày 10/8/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký ban hành Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg về Danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính (cập nhật), có hiệu lực từ ngày 25/9/2026. Đây là văn bản thay thế Quyết định 13/2024/QĐ-TTg và mở ra giai đoạn siết chặt việc tuân thủ mới đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
Những thay đổi cốt lõi
Thứ nhất, số lượng cơ sở phải kiểm kê tăng lên 2.441, cao hơn 275 cơ sở so với danh mục 2.166 của Quyết định 13/2024. Trong đó, ngành Công Thương chiếm 1.916 cơ sở, ngành Xây dựng 464 cơ sở (bao gồm 411 cơ sở lĩnh vực xây dựng và 53 cơ sở lĩnh vực giao thông vận tải), phần còn lại thuộc ngành Nông nghiệp và Môi trường. Việc bổ sung hàng trăm cơ sở phản ánh nỗ lực rà soát dữ liệu từ các địa phương và mở rộng phạm vi quản lý phát thải theo cam kết Net Zero 2050 của Việt Nam.
Một số điểm thay đổi đáng chú ý
Thứ hai, cấu trúc quản lý được tổ chức lại theo mô hình bộ mới. Sau đợt sắp xếp bộ máy, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã hợp nhất với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Bộ Giao thông Vận tải sáp nhập vào Bộ Xây dựng. Do vậy, Phụ lục III của Quyết định 42/2026 gộp cả cơ sở xây dựng và giao thông vận tải vào một đầu mối quản lý duy nhất. Doanh nghiệp cần cập nhật lại đầu mối báo cáo và các thông tư hướng dẫn tương ứng.
Thứ ba, cơ chế miễn trừ có điều kiện được quy định rõ ràng. Các cơ sở từng thuộc Quyết định 13/2024 nhưng không còn trong danh mục mới sẽ được miễn trừ nghĩa vụ nộp báo cáo kiểm kê cấp cơ sở từ năm 2027 (kỳ báo cáo số liệu năm 2026). Đây là "cửa ra" cho những doanh nghiệp đã giảm quy mô hoặc mức tiêu thụ năng lượng xuống dưới ngưỡng quy định.
Thứ tư, trách nhiệm địa phương được tăng cường đáng kể. UBND các tỉnh, thành phố nay phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ của danh mục cơ sở trên địa bàn. Điều này đồng nghĩa với việc các đợt rà soát sẽ dày hơn, và khả năng cơ sở bị bổ sung vào danh mục giữa kỳ sẽ cao hơn trước.
Tác động đến doanh nghiệp
Đối với 275 cơ sở lần đầu vào danh mục, áp lực là lớn nhất. Từ ngày 25/9/2026 đến kỳ báo cáo đầu tiên (nộp trong năm 2027 cho số liệu năm 2026), doanh nghiệp chỉ còn hơn 3 tháng để hồi tố dữ liệu hoạt động cả năm, xây dựng hệ thống thu thập – tính toán – lập báo cáo. Rủi ro chậm nộp, dữ liệu thiếu tin cậy hoặc bị xử phạt hành chính là hoàn toàn có thể xảy ra.
Đối với các cơ sở đã có trong danh mục cũ và tiếp tục ở lại, không có gián đoạn nghĩa vụ nhưng phải cập nhật quy trình MRV theo Nghị định 119/2025 và Nghị định 83/2026 – khung pháp lý mới đã tích hợp cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải và thị trường carbon nội địa. Doanh nghiệp xuất khẩu sang EU cần đặc biệt lưu ý: dữ liệu kiểm kê KNK cấp cơ sở phải nhất quán với dữ liệu carbon footprint của sản phẩm phục vụ CBAM.
Đối với các cơ sở bị loại khỏi danh mục, khuyến nghị không nên dừng hệ thống kiểm kê nội bộ. Chi phí duy trì thấp hơn nhiều so với chi phí tái thiết lập nếu bị đưa trở lại danh mục trong đợt cập nhật tiếp theo (chu kỳ 2 năm). Đây cũng là nền tảng bắt buộc để tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu xanh và tham gia thị trường tín chỉ carbon tự nguyện.
Doanh nghiệp cần làm gì ngay (Khuyến nghị từ GREEN IN)
Ba việc cần triển khai trước ngày 25/9/2026:
(1) Đối chiếu tên doanh nghiệp trong các Phụ lục ban hành kèm Quyết định để xác định vị trí của mình;
(2) Thành lập nhóm phụ trách kiểm kê nội bộ và bắt đầu thu thập hồi tố dữ liệu hoạt động từ đầu năm 2026;
(3) Lựa chọn phương pháp tính phát thải theo đúng Thông tư hướng dẫn mới của Bộ chủ quản.
Kiểm kê khí nhà kính không còn là nghĩa vụ tuân thủ đơn thuần, mà đã trở thành nền tảng cạnh tranh trong bối cảnh CBAM, ETS nội địa và các yêu cầu ESG từ khách hàng quốc tế cùng hội tụ. Doanh nghiệp hành động sớm sẽ chuyển được sức ép tuân thủ thành lợi thế trên thị trường.
Toàn văn Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg