Trong bối cảnh phát triển bền vững đang trở thành xu hướng toàn cầu, báo cáo ESG (Environmental – Social – Governance) ngày càng được coi là “tấm hộ chiếu xanh” của doanh nghiệp khi tham gia vào chuỗi giá trị quốc tế. Nếu như trước đây ESG chỉ mang tính tự nguyện, thì hiện nay nhiều quốc gia và khu vực đã ban hành quy định bắt buộc về báo cáo ESG, trong đó có Việt Nam. Vậy quy định về báo cáo ESG bao gồm những yếu tố nào? Cùng GREEN IN tìm hiểu chi tiết trong nội dung dưới đây!
Tổng quan về ESG và vai trò của báo cáo ESG đối với doanh nghiệp
Khác với báo cáo tài chính vốn chỉ phản ánh hiệu quả kinh doanh, báo cáo ESG tập trung vào việc doanh nghiệp sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường, đối xử với người lao động, khách hàng và vận hành bộ máy quản trị minh bạch như thế nào. Theo định nghĩa của UN PRI – Principles for Responsible Investment, ESG là khung quan trọng để nhà đầu tư đưa ra quyết định nhằm giảm thiểu rủi ro và tạo ra lợi nhuận dài hạn trong bối cảnh toàn cầu hóa. Một nghiên cứu của McKinsey (2020) cho thấy các doanh nghiệp thực hiện tốt ESG có khả năng giảm chi phí vận hành đến 10%, đồng thời dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ các quỹ đầu tư xanh.
Hiện nay, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã đưa ESG vào hệ thống pháp luật, và coi đây là một trong những chuẩn mực bắt buộc. Chẳng hạn:
- Liên minh châu Âu: Ban hành Chỉ thị CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), yêu cầu hơn 50.000 doanh nghiệp phải công bố thông tin ESG từ năm 2024.
- Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC): Đang xây dựng quy định yêu cầu doanh nghiệp niêm yết báo cáo rủi ro liên quan đến khí hậu.
- Nhật Bản: Từ năm 2022, Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo yêu cầu các doanh nghiệp niêm yết trong nhóm “Prime Market” phải công bố thông tin dựa trên TCFD.
- Singapore: Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) yêu cầu các ngân hàng, công ty bảo hiểm và tổ chức tài chính báo cáo theo chuẩn TCFD từ năm 2022.
- Hàn Quốc: Chính phủ công bố kế hoạch buộc toàn bộ doanh nghiệp niêm yết lớn phải lập báo cáo bền vững từ năm 2030.
Xu thế này cho thấy ESG không chỉ là công cụ “tạo hình ảnh đẹp” mà đang trở thành rào cản pháp lý đối với những doanh nghiệp muốn tham gia thị trường toàn cầu.
Quy định về báo cáo ESG theo tiêu chuẩn quốc tế
Hiện nay, để hướng dẫn doanh nghiệp công bố thông tin ESG, nhiều tổ chức quốc tế đã xây dựng các bộ tiêu chuẩn và khung báo cáo được sử dụng rộng rãi, cụ thể như sau:
- GRI (Global Reporting Initiative): Đây là bộ tiêu chuẩn báo cáo bền vững phổ biến nhất trên thế giới, được hơn 10.000 tổ chức tại 100 quốc gia áp dụng. GRI tập trung đo lường tác động kinh tế, môi trường và xã hội của doanh nghiệp, đặc biệt nhấn mạnh tính minh bạch trong công bố thông tin
- SASB (Sustainability Accounting Standards Board): SASB xây dựng các tiêu chuẩn báo cáo theo từng ngành (77 ngành nghề cụ thể), giúp doanh nghiệp công bố các yếu tố ESG có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính. Bộ chuẩn này phù hợp với kỳ vọng của nhà đầu tư và các tổ chức tài chính
- TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures): Được khởi xướng bởi Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB), TCFD tập trung vào các thông tin liên quan đến rủi ro khí hậu, gồm 4 trụ cột: quản trị, chiến lược, quản lý rủi ro và chỉ số – mục tiêu. Nhiều nước G20 đã cam kết áp dụng TCFD trong lộ trình phát triển bền vững
- IFRS – ISSB (International Sustainability Standards Board): Năm 2021, IFRS thành lập ISSB nhằm thống nhất các chuẩn mực báo cáo bền vững toàn cầu. Tháng 6/2023, ISSB ban hành hai chuẩn đầu tiên: IFRS S1 (yêu cầu chung về công bố bền vững) và IFRS S2 (công bố liên quan đến khí hậu), tạo nền tảng cho việc tích hợp ESG vào báo cáo tài chính.
Quy định về báo cáo ESG tại Việt Nam
Tại Việt Nam, báo cáo ESG được quy định trong nhiều văn bản pháp luật liên quan đến môi trường, chứng khoán và quản trị doanh nghiệp. Một số khung pháp lý chính có thể kể đến:
- Luật Bảo vệ môi trường 2020: Lần đầu tiên đưa khái niệm kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) vào pháp luật. Đồng thời, Điều 137 yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp phải công khai thông tin môi trường, tạo nền tảng cho báo cáo ESG Quốc hội Việt Nam
- Luật Chứng khoán 2019 và Thông tư 96/2020/TT-BTC: Quy định doanh nghiệp niêm yết phải công bố thông tin liên quan đến phát triển bền vững trong báo cáo thường niên. Nội dung bao gồm sử dụng năng lượng, nước, phát thải, đa dạng sinh học, chính sách lao động và trách nhiệm xã hội
- Quy định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN): UBCKNN đã ban hành hướng dẫn về Báo cáo phát triển bền vững cho doanh nghiệp niêm yết theo Bộ tiêu chuẩn GRI từ năm 2015, và đến nay tiếp tục yêu cầu các công ty đại chúng tích hợp nội dung ESG vào báo cáo thường niên.
Đối tượng áp dụng
Các quy định trên chủ yếu được áp dụng cho các đối tượng sau:
- Doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX, bắt buộc công bố báo cáo phát triển bền vững hoặc tích hợp nội dung ESG trong báo cáo thường niên.
- Doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp xuất khẩu, tuy chưa bắt buộc theo luật Việt Nam, nhưng chịu áp lực tuân thủ ESG từ đối tác quốc tế (đặc biệt là thị trường EU, Mỹ, Nhật Bản), nếu không sẽ gặp rào cản khi tham gia chuỗi cung ứng.
Nội dung bắt buộc trong báo cáo ESG
Theo Thông tư 96/2020/TT-BTC và hướng dẫn của UBCKNN, các nhóm thông tin trọng yếu mà doanh nghiệp cần công bố bao gồm:
- Chỉ số môi trường: bao gồm các chỉ số về tiêu thụ năng lượng, quản lý nước, lượng phát thải khí nhà kính (GHG), quản lý chất thải rắn và chất thải nguy hại.
- Chỉ số xã hội: các số liệu về số lượng lao động, bình đẳng giới, an toàn vệ sinh lao động, đào tạo nhân viên, chính sách cộng đồng.
- Chỉ số quản trị: bao gồm cơ cấu Hội đồng quản trị (HĐQT), sự tham gia của thành viên độc lập, cơ chế kiểm soát nội bộ, minh bạch thông tin và phòng chống tham nhũng.
Có thể thấy, Việt Nam chưa có một bộ chuẩn ESG thống nhất như CSRD (EU) hay TCFD (quốc tế), nhưng đang dần tiệm cận với thông lệ quốc tế thông qua tích hợp nội dung phát triển bền vững vào báo cáo thường niên. Đây sẽ là bước đệm để trong tương lai, Việt Nam tiến tới xây dựng bộ tiêu chuẩn ESG quốc gia áp dụng rộng rãi.
Lời kết
Quy định về báo cáo ESG đã và đang trở thành một chuẩn mực toàn cầu, từ chỗ tự nguyện chuyển sang bắt buộc tại nhiều quốc gia và khu vực. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó khi từng bước hoàn thiện khung pháp lý, triển khai thí điểm với doanh nghiệp niêm yết và hướng tới mở rộng cho nhiều ngành trọng điểm giai đoạn 2025 - 2030. Đồng thời, việc cam kết Net Zero tại COP26 càng khẳng định ESG sẽ là công cụ quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam hòa nhập với tiến trình phát triển bền vững quốc tế.