Tìm hiểu về luật bảo vệ môi trường đối với doanh nghiệp. Và nghĩa vụ của các doanh nghiệp đối với môi trường như thế nào?
Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với biến đổi khí hậu và suy thoái tài nguyên, việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và gìn giữ môi trường đã trở thành định hướng ưu tiên của các quốc gia. Tại Việt Nam, quan điểm phát triển bền vững gắn liền với bảo vệ môi trường không chỉ được khẳng định trong đường lối của Đảng mà còn thể hiện rõ trong hệ thống pháp luật. Trong đó, doanh nghiệp là lực lượng chủ chốt, góp phần hiện thực hóa những cam kết này thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh có trách nhiệm. Việc tuân thủ luật bảo vệ môi trường đối với doanh nghiệp không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là yếu tố sống còn trong tiến trình hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo dõi ngay bài viết dưới đây của GREEN IN để biết thêm nhiều thông tin về luật bảo vệ môi trường!
1. Doanh nghiệp và khung pháp lý về bảo vệ môi trường
Hiện nay, hệ thống pháp luật Việt Nam đã xây dựng được một hành lang pháp lý tương đối hoàn chỉnh về bảo vệ môi trường, với các quy định rõ ràng cả về nội dung lẫn hình thức. Những văn bản quan trọng điều chỉnh trực tiếp lĩnh vực này gồm có Hiến pháp, Luật Bảo vệ môi trường, các nghị định xử phạt hành chính, cùng với các văn bản hướng dẫn chuyên ngành. Ngoài ra, còn có các bộ luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Thuế tài nguyên môi trường và Luật Bảo vệ và phát triển rừng…
Tại Khoản 1 Điều 4 của Luật Bảo vệ môi trường, pháp luật khẳng định rõ: “Bảo vệ môi trường là trách nhiệm và nghĩa vụ của mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân”. Trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng nhanh, nhiều nhà máy, khu công nghiệp và khu chế xuất được xây dựng rộng khắp cả nước, vai trò của doanh nghiệp trong công tác này càng trở nên thiết yếu. Phát huy vai trò tiên phong của doanh nghiệp chính là bước đi chiến lược để giảm thiểu sức ép ngày càng lớn lên môi trường sống hiện nay.
2. Nghĩa vụ môi trường đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ
Theo quy định tại Khoản 1 Điều 53 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ cần thực hiện nghiêm túc các trách nhiệm môi trường sau:
- Tiến hành thu gom, xử lý nước thải đúng chuẩn để không gây hại tới môi trường xung quanh.
- Trường hợp cơ sở nằm trong khu công nghiệp, khu đô thị hay cụm dịch vụ tập trung đã có hệ thống xử lý nước thải chung, đơn vị phải thực hiện kết nối nước thải vào hệ thống đó theo hướng dẫn của đơn vị vận hành, trừ những trường hợp được miễn trừ trước ngày 01/01/2020.
- Đối với các cơ sở đang xả nước sau xử lý vào hệ thống thoát nước mưa tại cụm công nghiệp, cần tuân thủ các quy định tại điểm đ khoản 4 Điều 51 và điểm đ khoản 3 Điều 52 của Luật Bảo vệ môi trường 2020.
- Chất thải cần được phân loại, lưu giữ, tái chế hoặc xử lý đúng quy trình theo quy định của pháp luật.
- Cần thực hiện các biện pháp kiểm soát bụi, khí thải, mùi hôi và các yếu tố như tiếng ồn, ánh sáng, bức xạ, tránh ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.
- Doanh nghiệp phải trang bị đầy đủ phương tiện và nhân lực để phòng tránh và xử lý các sự cố môi trường.
- Với các cơ sở được liệt kê tại điểm b khoản 2 Điều 111 và khoản 2 Điều 112 Luật Bảo vệ môi trường 2020, cần có nhân sự chuyên trách về môi trường được đào tạo đúng chuyên môn, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý theo TCVN ISO 14001 hoặc ISO 14001 quốc tế.
- Doanh nghiệp cần thực hiện quan trắc môi trường định kỳ để giám sát chất lượng nước thải, bụi, khí thải theo quy định.
3. Những lợi ích khi doanh nghiệp tuân thủ luật bảo vệ môi trường
Việc nghiêm túc thực hiện các yêu cầu bảo vệ môi trường không chỉ giúp doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ pháp lý, mà còn mang lại hàng loạt giá trị thực tiễn:
- Thứ nhất, hành động vì môi trường giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh tích cực trong mắt khách hàng, xã hội và đối tác. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm thân thiện môi trường, doanh nghiệp có cam kết xanh sẽ chiếm được lòng tin và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
- Thứ hai, việc đầu tư vào công nghệ sạch và quy trình sản xuất tiết kiệm tài nguyên sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành về lâu dài. Dù chi phí ban đầu có thể cao, nhưng hiệu quả tiết kiệm năng lượng, vật tư, chi phí xử lý sự cố và tuân thủ quy định pháp luật sẽ bù đắp đáng kể.
- Thứ ba, doanh nghiệp tuân thủ tốt quy định pháp luật sẽ hạn chế rủi ro về kiểm tra, xử phạt hành chính hoặc thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Nghị định 155/2016/NĐ-CP, mức phạt hành vi vi phạm có thể dao động từ vài chục triệu đến hàng tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp đã chịu tổn thất nghiêm trọng do vi phạm môi trường bị phát hiện, không chỉ về tài chính mà còn danh tiếng.
- Thứ tư, khi nhà nước và các tổ chức quốc tế ngày càng đề cao tiêu chí phát triển bền vững, doanh nghiệp tuân thủ quy định sẽ có cơ hội tiếp cận các chính sách ưu đãi, nguồn vốn đầu tư và hợp tác quốc tế nhiều hơn.
Bên cạnh đó, môi trường làm việc xanh – sạch – an toàn còn góp phần cải thiện sức khỏe cho người lao động và nâng cao hiệu suất làm việc. Đồng thời, thể hiện được trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong mắt cộng đồng và thị trường tiêu dùng văn minh.
4. Thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp trong công tác bảo vệ môi trường
Mặc dù đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng trong thực tế vẫn còn nhiều rào cản khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc triển khai bảo vệ môi trường:
Các quy định pháp lý liên quan đến môi trường còn phân tán ở nhiều văn bản như Luật Bảo vệ môi trường 2014, Luật Tài nguyên nước 2012, Luật Thanh kiểm tra, Luật Thuế bảo vệ môi trường cùng nhiều thông tư, nghị định, khiến doanh nghiệp khó khăn trong việc áp dụng đồng bộ.
Phần lớn doanh nghiệp hiện vẫn thiếu đội ngũ chuyên trách về môi trường. Nhân sự phải kiêm nhiệm nhiều vai trò, trong khi chính sách, quy định thường xuyên thay đổi khiến việc cập nhật và thực thi gặp nhiều trở ngại.
Chưa có cơ chế hỗ trợ tài chính rõ ràng, trong khi chi phí đầu tư cho hệ thống xử lý môi trường thường rất lớn, dễ ảnh hưởng đến ngân sách hoạt động của doanh nghiệp.
Trước tình hình này, cần có một số giải pháp thiết thực nhằm tăng cường hiệu quả thực hiện:
- Doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức sâu rộng hơn nữa về vai trò của môi trường trong phát triển bền vững, từ đó chủ động chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng thân thiện hơn.
- Cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước và cơ quan chuyên trách, bao gồm ưu đãi tín dụng, giảm thuế hoặc các chương trình đào tạo chuyên môn về quản lý môi trường cho doanh nghiệp.