Trước những chuyển biến thất thường của khí hậu, mục tiêu đưa phát thải ròng bằng 0 (Net-zero) vào năm 2050 của Chính phủ đã trở thành định hướng hành động chung cho mọi ngành nghề. Là nền móng của hạ tầng hiện đại, ngành Xây dựng đóng vai trò vô cùng then chốt và cần bắt đầu lộ trình xanh hóa ngay từ bước kiểm kê khí nhà kính. Đồng hành cùng xu hướng này, GREEN IN tự hào là đối tác đáng tin cậy, giúp doanh nghiệp dễ dàng đo lường và tối ưu hóa lượng phát thải trên con đường hướng tới một tương lai bền vững.
Vì sao kiểm kê khí nhà kính trong ngành xây dựng quan trọng?
Kiểm kê khí nhà kính là quá trình thu thập số liệu, đo lường và tính toán tổng lượng khí nhà kính (như CO₂, CH₄, N₂O...) phát thải ra môi trường từ các hoạt động của con người trong một khoảng thời gian nhất định. Việc này đóng vai trò như một "chiếc thước đo" giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp xác định chính xác thực trạng phát thải, từ đó xây dựng kế hoạch cắt giảm năng lượng lãng phí và cải tiến quy trình vận hành hiệu quả.
Riêng đối với ngành Xây dựng - một trong những nguồn phát sinh khí thải lớn nhất hiện nay - kiểm kê khí nhà kính tập trung vào việc đo lường lượng phát thải trực tiếp từ quá trình sản xuất vật liệu (như xi măng, gạch nung, kính, vôi) và lượng phát thải gián tiếp từ việc tiêu thụ điện năng trong quá trình vận hành các tòa nhà thương mại.
Số liệu từ Bộ Xây dựng cho thấy, lượng khí thải từ sản xuất vật liệu xây dựng tại nước ta đã tăng từ gần 60 triệu tấn carbon (năm 2014) lên hơn 101 triệu tấn (năm 2022), trong đó riêng sản xuất xi măng chiếm tới 90%. Chính vì vậy, theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, ngành Xây dựng được giao mục tiêu cắt giảm 74,3 triệu tấn carbon vào năm 2030. Thực hiện kiểm kê chuẩn xác chính là cơ sở cốt lõi giúp các doanh nghiệp xây dựng tối ưu hóa chi phí, đáp ứng quy định pháp luật và từng bước chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh bền vững.
Những doanh nghiệp nào trong ngành xây dựng bắt buộc phải kiểm kê KNK?
Không phải tất cả mọi doanh nghiệp xây dựng hay cửa hàng vật liệu nhỏ lẻ đều phải thực hiện kiểm kê ngay lập tức. Theo Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg, danh mục bắt buộc kiểm kê KNK ngành Xây dựng gồm 229 cơ sở trên toàn quốc được quy định cụ thể tại Phụ lục IV, bao gồm các nhóm chính:
- Cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng: Các nhà máy sản xuất xi măng, gạch, gốm sứ, kính xây dựng và vôi công nghiệp có tổng mức tiêu thụ năng lượng hàng năm từ 1.000 TOE (tấndầu tương đương) trở lên.
- Tòa nhà và công trình thương mại: Các tòa nhà văn phòng, trung tâm thương mại, khách sạn, siêu thị lớn... có mức tiêu thụ năng lượng tổng cộng từ 1.000 TOE/năm trở lên.
- Nhà thầu & Đơn vị thi công: Dù không nằm trong danh sách bắt buộc pháp lý ban đầu, nhiều nhà thầu lớn hiện nay vẫn chủ động kiểm kê phát thải từ máy móc thi công và vật liệu để tăng năng lực cạnh tranh khi tham gia đấu thầu các dự án "công trình xanh" hoặc dự án vốn FDI.
Doanh nghiệp xây dựng cần "đo lường" những nguồn phát thải nào?
Doanh nghiệp xây dựng không cần đo lường tràn lan, mà chỉ cần tập trung vào các nguồn chính sau:
Nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng cần thu thập số liệu phát thải từ 3 nguồn:
- Nhiên liệu đốt: Lượng than, xăng, dầu, gas hay rác thải/sinh khối dùng để đốt lò nung, vận hành máy móc.
- Điện năng tiêu thụ: Lượng điện lưới mua vào để phục vụ hoạt động của nhà máy.
- Quá trình nung nguyên liệu: Lượng khí thải sinh ra từ các phản ứng hóa học khi nung đá vôi, đá sét, quặng... để sản xuất xi măng, kính, vôi.
Tòa nhà thương mại/dịch vụ thu thập số liệu từ 3 nguồn:
- Nhiên liệu đốt: Dầu diesel chạy máy phát điện dự phòng, gas đun nấu...
- Điện năng tiêu thụ: Lượng điện mua từ lưới điện quốc gia để chạy đèn, thang máy và các hệ thống tổng thể của tòa nhà.
- Thiết bị làm mát: Lượng khí gas lạnh bị rò rỉ hoặc cần bơm nạp bổ sung hằng năm cho hệ thống điều hòa không khí, tủ đông, máy làm lạnh (chiller)).
Yêu cầu bắt buộc trong kiểm kê, báo cáo và thẩm định phát thải KNK
Để báo cáo kiểm kê KNK được cơ quan Nhà nước chấp thuận, các doanh nghiệp ngành Xây dựng cần đáp ứng nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật và pháp lý sau:
Định kỳ thực hiện: Doanh nghiệp có nghĩa vụ lập báo cáo kiểm kê KNK 2 năm một lần và gửi báo cáo giảm nhẹ phát thải KNK hàng năm cho Bộ Xây dựng và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh/thành phố sở tại.
Thẩm định độc lập: Báo cáo kiểm kê và kết quả giảm nhẹ phát thải trước khi nộp lên cơ quan quản lý bắt buộc phải được thẩm định bởi đơn vị thẩm định độc lập, có đủ năng lực chuyên môn theo quy định.
Đảm bảo 4 nguyên tắc cốt lõi:
- Đầy đủ: Không bỏ sót bất kỳ nguồn phát thải nào trong ranh giới hoạt động đã xác định.
- Nhất quán: Áp dụng đồng bộ phương pháp đo lường, tính toán qua các năm để đảm bảo tính so sánh.
- Minh bạch: Có hóa đơn, chứng từ, tài liệu đối chứng rõ ràng cho mọi số liệu đầu vào.
- Chính xác: Tối thiểu hóa sai số tính toán, sử dụng đúng hệ số quy đổi do Bộ Xây dựng ban hành.
Quy trình kiểm kê khí nhà kính ngành Xây dựng
Để việc đo lường này diễn ra một cách thống nhất và chính xác trên cả nước, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 13/2024/TT-BXD quy định chi tiết về quy trình kiểm kê khí nhà kính ngành Xây dựng qua Điều 5:
Bước 1: Xác định phạm vi kiểm kê
Doanh nghiệp khoanh vùng ranh giới vận hành (nhà máy, tòa nhà) và xác định rõ các nguồn phát thải trực tiếp và gián tiếp.
Bước 2: Xác định phương pháp thu thập số liệu
Thống nhất cách thức thu thập dữ liệu đầu vào (từ hóa đơn, nhật ký vận hành hoặc đo đạc trực tiếp) nhằm đảm bảo độ chính xác.
Bước 3: Thu thập số liệu hoạt động
Gom các chứng từ thực tế: hóa đơn điện, nhiên liệu đốt (than, dầu, gas), lượng nguyên liệu nung (đá vôi, quặng) và lịch sử nạp gas lạnh cho hệ thống điều hòa/chiller.
Bước 4: Lựa chọn hệ số phát thải
Áp dụng bộ hệ số quy đổi chuẩn chuyên ngành Xây dựng ban hành kèm theo Thông tư 13/2024/TT-BXD để đổi từ lượng tiêu thụ sang lượng khí thải CO₂ tương đương.
Bước 5: Tính toán phát thải khí nhà kính
Thực hiện tính toán tổng lượng phát thải KNK (CO₂, CH₄, N₂O, HFCs...) theo các công thức quy định.
Bước 6: Kiểm soát và đảm bảo chất lượng (QC/QA)
Rà soát, kiểm tra chéo toàn bộ dữ liệu và quá trình tính toán để phát hiện, xử lý kịp thời các sai sót.
Bước 7: Đánh giá độ không chắc chắn
Đánh giá định lượng hoặc định tính về mức độ tin cậy và biên độ sai số của kết quả kiểm kê.
Bước 8: Tính toán lại kết quả (nếu có)
Thực hiện điều chỉnh, tính toán lại trong trường hợp có thay đổi về phương pháp, hệ số phát thải hoặc phát hiện sai sót trong dữ liệu quá khứ.
Bước 9: Xây dựng báo cáo kiểm kê
Tổng hợp toàn bộ phương pháp, số liệu và kết quả tính toán vào Mẫu báo cáo kiểm kê KNK chuẩn của Bộ Xây dựng.
Bước 10: Thẩm định và nộp kết quả
Gửi báo cáo cho đơn vị thẩm định độc lập kiểm tra, xác nhận trước khi chính thức nộp lên Bộ Xây dựng và cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền tại địa phương.
Lợi ích của kiểm kê khí nhà kính với doanh nghiệp ngành xây dựng
Thay vì xem kiểm kê khí nhà kính là một thủ tục bắt buộc, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể biến đây thành lợi thế cạnh tranh với những giá trị sau:
- Tránh rủi ro pháp lý: Đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, tránh bị phạt hoặc ảnh hưởng đến giấy phép hoạt động khi cơ quan chức năng kiểm tra định kỳ.
- Cắt giảm chi phí vận hành: Việc rà soát số liệu sẽ chỉ ra ngay các điểm lãng phí (ví dụ: rò rỉ gas điều hòa, lò nung ngốn quá nhiều than, thiết bị điện cũ tốn điện), giúp Giám đốc đưa ra quyết định cắt giảm chi phí năng lượng ngay lập tức.
- Tạo ra nguồn thu mới: Khi thị trường giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam đi vào vận hành, kết quả kiểm kê chuẩn xác chính là "tấm vé thông hành" giúp doanh nghiệp bán tín chỉ carbon, biến những nỗ lực cắt giảm khí thải thành lợi nhuận kinh tế thực tế.
- Mở rộng cơ hội kinh doanh & vay vốn xanh: Giúp doanh nghiệp ghi điểm tuyệt đối trong mắt các nhà đầu tư FDI, dễ dàng trúng thầu các dự án công trình xanh và tiếp cận các gói tín dụng xanh ưu đãi từ ngân hàng.
Giải pháp kiểm kê KNK cùng GREEN IN Việt Nam
Kiểm kê khí nhà kính trong ngành xây dựng không đơn thuần là một nghĩa vụ pháp lý, mà còn là trách nhiệm và bước đi chiến lược mở ra cánh cửa phát triển bền vững cho mọi doanh nghiệp. Việc chủ động đo lường hôm nay chính là nền móng vững chắc để kiến tạo những công trình xanh, những đô thị thông minh và một môi trường sống trong lành hơn cho thế hệ mai sau.
Với vai trò là người bạn đồng hành tin cậy trên hành trình phát triển bền vững, GREEN IN Việt Nam luôn sẵn sàng sát cánh cùng các doanh nghiệp xây dựng lộ trình kiểm kê khí nhà kính chính xác, tối ưu hóa nguồn lực và chuyển đổi xanh một cách hiệu quả.