Khi Tiêu chuẩn Báo cáo Phát triển Bền vững Châu Âu (ESRS) chính thức có hiệu lực, áp lực không chỉ đè nặng lên các tập đoàn tại EU mà còn lan tỏa mạnh mẽ đến các nhà cung cấp trong chuỗi giá trị toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Câu hỏi mà nhiều chủ doanh nghiệp đặt ra lúc này không còn là "Có nên làm hay không?" mà là "Phải bắt đầu từ đâu?". Việc chuẩn bị chậm trễ có thể khiến doanh nghiệp mất đi lợi thế cạnh tranh, thậm chí mất đơn hàng. Vậy ESRS thực chất là gì và doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị những gì để sẵn sàng cho làn sóng này? Hãy cùng GREEN IN tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây!
ESRS là gì? Tổng quan cho doanh nghiệp xuất khẩu
Trước khi đi vào các bước chuẩn bị, chúng ta cần hiểu rõ "luật chơi" mà thị trường Châu Âu đang áp dụng.
ESRS (European Sustainability Reporting Standards) là Bộ tiêu chuẩn Báo cáo Phát triển Bền vững Châu Âu. Đây là bộ quy tắc bắt buộc, quy định chi tiết về cách thức và nội dung mà các công ty phải công bố liên quan đến các vấn đề Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG).
Khác với các tiêu chuẩn tự nguyện trước đây, ESRS có tính pháp lý cao, yêu cầu số liệu minh bạch, chính xác và có thể kiểm chứng. Mặc dù đây là luật áp dụng trực tiếp cho các công ty tại EU, nhưng nó có phạm vi bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị (Value Chain). Điều này có nghĩa là: Để khách hàng tại Châu Âu hoàn thành báo cáo của họ, họ buộc phải thu thập dữ liệu từ các nhà cung cấp – chính là các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.
Tại sao doanh nghiệp Việt Nam cần hành động ngay?
Tác động của ESRS đến doanh nghiệp Việt Nam là gián tiếp nhưng cực kỳ mạnh mẽ:
- Hiệu ứng dây chuyền: Nhà nhập khẩu EU sẽ gửi các bảng câu hỏi, yêu cầu doanh nghiệp Việt cung cấp số liệu về phát thải khí nhà kính, nguồn gốc nguyên liệu, chế độ lao động...
- Sàng lọc nhà cung cấp: Các doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu về minh bạch dữ liệu sẽ bị coi là rủi ro cao và có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
- Cơ hội mới: Ngược lại, doanh nghiệp nào chủ động chuẩn bị sẽ trở thành "đối tác ưu tiên", dễ dàng ký kết các hợp đồng dài hạn
Xem thêm:
Lộ trình 5 bước chuẩn bị cho doanh nghiệp Việt Nam
Để tránh bị động, doanh nghiệp nên tuân theo một lộ trình bài bản, chuyển từ nhận thức sang hành động cụ thể:
Nâng cao năng lực nội bộ
Sự thiếu hụt kiến thức là rào cản lớn nhất hiện nay.
- Đào tạo nhân sự: Cần có bộ phận chuyên trách hoặc nhân sự hiểu về các chỉ số ESG cơ bản.
- Cập nhật kiến thức: Tìm hiểu kỹ về cấu trúc ESRS, đặc biệt là các tiêu chuẩn liên quan trực tiếp đến ngành hàng của mình (Ví dụ: Dệt may cần chú ý đến vấn đề hóa chất và lao động; Thép/ Xi măng cần chú ý đến phát thải carbon).
Đánh giá hiện trạng và Khoảng trống dữ liệu
Doanh nghiệp cần biết mình đang đứng ở đâu so với yêu cầu của tiêu chuẩn.
- Rà soát dữ liệu: Kiểm tra xem doanh nghiệp đã lưu trữ những dữ liệu gì? (Hóa đơn tiền điện, sổ theo dõi nhiên liệu, hồ sơ nhân sự, nhật ký vận hành...).
- So sánh: Đối chiếu những dữ liệu hiện có với yêu cầu thông tin từ đối tác EU.
- Xác định thiếu sót: Nhận diện những thông tin còn thiếu để lên kế hoạch thu thập bổ sung.
Thực hiện Kiểm kê khí nhà kính (Ưu tiên hàng đầu)
Trong bộ tiêu chuẩn ESRS, tiêu chuẩn về Biến đổi khí hậu (ESRS E1) là nội dung được các đối tác quốc tế quan tâm nhất hiện nay.
- Tính toán phát thải: Xác định lượng khí thải từ hoạt động trực tiếp (đốt nhiên liệu) và gián tiếp (tiêu thụ điện).
- Tuân thủ chuẩn quốc tế: Nên thực hiện theo tiêu chuẩn ISO 14064-1 để đảm bảo số liệu có độ tin cậy cao.
- Lưu trữ hồ sơ: Giữ lại mọi hóa đơn, chứng từ gốc để phục vụ cho việc tra soát của khách hàng sau này.
Thiết lập hệ thống quản lý dữ liệu tập trung
Thời đại của việc quản lý dữ liệu rời rạc trên nhiều file Excel cá nhân đang dần qua đi.
- Số hóa quy trình: Chuyển đổi việc ghi chép các dữ liệu môi trường (điện, nước, rác thải...) lên một hệ thống quản lý tập trung.
- Quy trình MRV: Xây dựng quy trình Đo đạc - Báo cáo - Thẩm định nội bộ để đảm bảo số liệu luôn được cập nhật định kỳ hàng tháng/ quý, thay vì "nước đến chân mới nhảy".
Lập Báo cáo hoặc Hồ sơ năng lực ESG
Ngay cả khi chưa bị bắt buộc làm báo cáo đầy đủ, doanh nghiệp nên chủ động xây dựng một Hồ sơ năng lực phát triển bền vững.
- Chủ động cung cấp thông tin: Gửi hồ sơ này cho đối tác EU trước khi được yêu cầu. Điều này thể hiện sự chuyên nghiệp và cam kết mạnh mẽ.
- Sẵn sàng giải trình: Chuẩn bị sẵn các tài liệu chứng minh cho các con số đã công bố.
Những thách thức thường gặp và hướng giải quyết
Trong quá trình chuẩn bị, doanh nghiệp Việt thường gặp phải các khó khăn sau:
- Thiếu nguồn lực tài chính:
- Giải pháp: Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ, ít tốn kém như chuẩn hóa quy trình ghi chép sổ sách, tiết kiệm năng lượng trước khi đầu tư công nghệ đắt tiền.
- Dữ liệu phân tán:
- Giải pháp: Thành lập Ban chỉ đạo ESG hoặc Tổ công tác liên phòng ban để thống nhất luồng thông tin từ sản xuất, kế toán đến nhân sự.
- Khó khăn kỹ thuật:
- Giải pháp: Hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp để được hướng dẫn phương pháp tính toán chuẩn xác ngay từ đầu, tránh sai sót hệ thống.
Việc chuẩn bị tuân thủ ESRS là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam "khám sức khỏe" tổng quát, tối ưu hóa vận hành và nâng cao vị thế trên thương trường quốc tế. Hành trình vạn dặm bắt đầu từ bước chân đầu tiên, và bước đi quan trọng nhất chính là sự chuẩn bị về dữ liệu ngay từ hôm nay.
Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ ESRS là gì và có một lộ trình hành động rõ ràng. Hãy tiếp tục theo dõi GREEN IN để cập nhật thêm các hướng dẫn thực chiến về phát triển bền vững nhé!