Trong hơn ba thập kỷ qua, “phát triển bền vững” đã trở thành định hướng trung tâm trong nhiều chiến lược kinh tế, môi trường và xã hội của cộng đồng quốc tế. Báo cáo Brundtland năm 1987 của Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển đã định nghĩa phát triển bền vững là “sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” – nhấn mạnh sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.
Ở cấp độ doanh nghiệp, CSR (Corporate Social Responsibility – trách nhiệm xã hội doanh nghiệp) được xem như “phiên bản doanh nghiệp” của phát triển bền vững, thể hiện qua cách doanh nghiệp tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào chiến lược, hoạt động và quan hệ với các bên liên quan. Nhiều nghiên cứu cho thấy CSR và phát triển bền vững có mối liên hệ chặt chẽ: CSR là một trong những công cụ quan trọng để doanh nghiệp đóng góp vào các mục tiêu bền vững ở cấp độ quốc gia và toàn cầu.
1. Phát triển bền vững (Sustainability) là gì?
Khái niệm phát triển bền vững được quốc tế thừa nhận rộng rãi từ Báo cáo “Our Common Future” (Brundtland Report) năm 1987: “Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”.
Trên cơ sở định nghĩa này, phát triển bền vững được hiểu là:
- Đảm bảo tăng trưởng kinh tế đi kèm với tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.
- Không đánh đổi tài nguyên và môi trường của tương lai để lấy lợi ích ngắn hạn ở hiện tại.
- Yêu cầu sự tham gia và phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng.
Các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (Sustainable Development Goals – SDGs) đến năm 2030 đã cụ thể hóa khái niệm này thành 17 mục tiêu, bao trùm các lĩnh vực xóa đói nghèo, y tế, giáo dục, bình đẳng giới, năng lượng sạch, việc làm bền vững, tiêu dùng – sản xuất bền vững, hành động vì khí hậu,…; đồng thời nhấn mạnh vai trò trung tâm của khu vực tư nhân trong việc hiện thực hóa các mục tiêu này.
2. Mối quan hệ giữa CSR và phát triển bền vững
CSR là cách tiếp cận ở cấp doanh nghiệp, phát triển bền vững là mục tiêu ở cấp hệ thống
Về bản chất, phát triển bền vững là mục tiêu ở cấp độ hệ thống (quốc gia, khu vực, toàn cầu), trong khi CSR là tập hợp các chính sách và thực hành ở cấp doanh nghiệp nhằm đóng góp vào mục tiêu đó. Nói cách khác:
- Phát triển bền vững trả lời câu hỏi “Chúng ta muốn thế giới trong tương lai trông như thế nào?”
- CSR trả lời câu hỏi “Doanh nghiệp cần vận hành như thế nào để hướng tới tương lai đó?”
Các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm đều chỉ ra rằng CSR đã phát triển từ cách tiếp cận thuần túy kinh tế và trách nhiệm với cổ đông sang góc nhìn rộng hơn về phát triển bền vững, coi doanh nghiệp là một tác nhân quan trọng trong việc giải quyết các thách thức môi trường – xã hội.
CSR là “phiên bản doanh nghiệp” của phát triển bền vững
Trong nhiều tài liệu, CSR được xem là “khái niệm cấp doanh nghiệp của phát triển bền vững”:
- Nếu phát triển bền vững nhấn mạnh cân bằng kinh tế – xã hội – môi trường ở cấp vĩ mô,
- Thì CSR thể hiện sự cân bằng đó trong chiến lược, mô hình kinh doanh, quản trị và hoạt động của từng doanh nghiệp.
Một doanh nghiệp thực hành CSR đúng nghĩa sẽ:
- Tối ưu hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, chuyển đổi sang công nghệ và mô hình sản xuất - tiêu dùng bền vững.
- Đảm bảo điều kiện lao động an toàn, công bằng, cơ hội phát triển cho nhân viên; tôn trọng quyền con người trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
- Tuân thủ pháp luật, minh bạch thông tin, phòng chống tham nhũng, cạnh tranh lành mạnh.
- Xây dựng quan hệ đối tác bền vững với cộng đồng địa phương và các bên liên quan.
Những yếu tố này là cầu nối trực tiếp giữa chiến lược CSR của doanh nghiệp và chương trình nghị sự về phát triển bền vững ở cấp quốc gia và quốc tế (đặc biệt là SDGs).
3. Vai trò của CSR trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp
Gắn kết kinh doanh với mục tiêu bền vững
Khi tích hợp CSR vào chiến lược phát triển bền vững, doanh nghiệp có thể:
- Gắn các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh với nhu cầu giải quyết các vấn đề xã hội – môi trường (ví dụ: năng lượng sạch, tài chính bao trùm, kinh tế tuần hoàn,…).
- Nhận diện các rủi ro dài hạn liên quan đến khí hậu, tài nguyên, nhân quyền, quy định mới,… và chủ động điều chỉnh chiến lược.
- Tận dụng cơ hội từ các thị trường và nguồn vốn xanh, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ đối tác, nhà đầu tư và người tiêu dùng.
Nâng cao năng lực quản trị rủi ro và khả năng chống chịu
Các khung chuẩn như ISO 26000, UN Global Compact, OECD Guidelines đều nhấn mạnh vai trò của CSR trong quản trị rủi ro phi tài chính: rủi ro danh tiếng, pháp lý, vận hành, chuỗi cung ứng,…
Thông qua việc:
- Thiết lập quy tắc ứng xử với nhà cung cấp.
- Kiểm soát các vấn đề môi trường – xã hội trong chuỗi giá trị.
- Minh bạch thông tin với nhà đầu tư và cộng đồng.
Doanh nghiệp có thể giảm thiểu các sự cố, tranh chấp hoặc khủng hoảng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến mục tiêu bền vững dài hạn.
Tăng cường uy tín, thu hút nhân tài và vốn đầu tư
Trong bối cảnh các tiêu chí ESG ngày càng được đề cao, doanh nghiệp có chiến lược CSR rõ ràng, gắn chặt với phát triển bền vững thường:
- Dễ dàng thu hút và giữ chân nhân sự có năng lực, đặc biệt là thế hệ trẻ quan tâm tới giá trị và mục đích công việc.
- Hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư dài hạn, quỹ đầu tư bền vững, tổ chức tài chính quốc tế.
- Tạo dựng hình ảnh tích cực, tăng niềm tin của khách hàng và đối tác, qua đó hỗ trợ doanh thu và khả năng cạnh tranh.
4. Cách doanh nghiệp tích hợp CSR vào chương trình phát triển bền vững
Để CSR thực sự trở thành động lực cho phát triển bền vững, doanh nghiệp có thể cân nhắc một số định hướng:
- Xác định rõ ưu tiên bền vững và trọng tâm CSR
Dựa trên đặc thù ngành, mô hình kinh doanh và kỳ vọng của các bên liên quan, doanh nghiệp cần xác định những chủ đề trọng yếu (material issues) về môi trường – xã hội – quản trị để tập trung nguồn lực. - Gắn CSR với chiến lược và mục tiêu kinh doanh
Các mục tiêu CSR nên được tích hợp vào chiến lược tổng thể, kế hoạch kinh doanh và hệ thống KPI, tránh để CSR vận hành như một “trục song song” tách rời với các quyết định kinh doanh cốt lõi. - Tận dụng các chuẩn mực và khung hướng dẫn quốc tế
Doanh nghiệp có thể tham khảo ISO 26000 về trách nhiệm xã hội, GRI về báo cáo bền vững, 10 Nguyên tắc của UN Global Compact và bộ 17 SDGs để xây dựng hệ thống mục tiêu, chỉ số và báo cáo đồng bộ với xu thế toàn cầu. - Thiết lập cơ chế đối thoại và hợp tác với các bên liên quan
Việc thường xuyên tham vấn người lao động, khách hàng, cộng đồng, nhà cung cấp, cơ quan quản lý và tổ chức xã hội giúp doanh nghiệp điều chỉnh chương trình CSR theo nhu cầu thực tế và nâng cao tính bền vững của các sáng kiến. - Giám sát, báo cáo và cải tiến liên tục
Hệ thống đo lường và báo cáo minh bạch là nền tảng để doanh nghiệp đánh giá mức độ đóng góp của CSR vào các mục tiêu bền vững, đồng thời rút kinh nghiệm, điều chỉnh và nâng cao chất lượng chương trình qua từng giai đoạn.
Lời kết
CSR và phát triển bền vững không phải là hai khái niệm tách biệt, mà gắn bó chặt chẽ với nhau trong cả lý thuyết lẫn thực tiễn. Phát triển bền vững là mục tiêu ở cấp độ hệ thống; CSR là cách doanh nghiệp cụ thể hóa mục tiêu đó trong chiến lược, mô hình kinh doanh và hoạt động hằng ngày.
Khi được thiết kế và triển khai một cách nghiêm túc, dựa trên các chuẩn mực quốc tế và gắn với nhu cầu của các bên liên quan, CSR có thể trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững, giúp doanh nghiệp không chỉ “làm đúng” về mặt trách nhiệm, mà còn “làm tốt” về mặt hiệu quả kinh doanh và giá trị dài hạn.