Trước tầm quan trọng ngày càng tăng của vấn đề khí hậu, ASEAN cam kết đóng góp vào chương trình toàn cầu và thực hiện các mục tiêu hành động khí hậu riêng. Theo Báo cáo Tình trạng Biến đổi Khí hậu ASEAN, Tổng Thư ký ASEAN đã nhấn mạnh rằng để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh hướng tới phát thải ròng bằng 0 và phát triển bền vững, cần tăng cường tiếp cận tài chính khí hậu, chuyển giao công nghệ và kiến thức trong các lĩnh vực ưu tiên như thích ứng, giảm thiểu biến đổi khí hậu, giảm rủi ro thiên tai và chuyển đổi năng lượng sạch.
Để hỗ trợ cam kết phát triển bền vững của ASEAN, Diễn đàn Thị trường Vốn ASEAN (ACMF) đã ra mắt Bộ tiêu chuẩn Trái phiếu Xanh (2017), Trái phiếu xã hội và Trái phiếu bền vững (2018), với sự hỗ trợ từ các Ngân hàng Trung ương và Cơ quan Quản lý Bảo hiểm trong khu vực. Năm 2020, ba tài liệu liên quan đã được công bố, trong đó xác định lộ trình phát triển bền vững giai đoạn 2020-2025, phù hợp với Thỏa thuận Paris và các mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc, đồng thời khuyến nghị tăng cường hợp tác ASEAN trong tài chính bền vững và chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp. Các tài liệu này nhấn mạnh tầm quan trọng của một hệ thống phân loại khu vực để hỗ trợ quá trình chuyển đổi. Đáp lại, Các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng trung ương ASEAN đã đồng thuận thành lập Hội đồng Phân loại Tài chính Bền vững ASEAN (ASEAN Taxonomy Board) để xây dựng và thúc đẩy hệ thống mới. Ngày 10/11/2021, cùng với Phiên họp thứ 26 của Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Hội đồng Phân loại Tài chính Bền vững ASEAN (ASEAN Taxonomy Board) đã công bố Phân loại ASEAN cho Tài chính bền vững (ASEAN Taxonomy).
ASEAN Taxonomy là một hệ thống tài chính bền vững, tập trung trước tiên vào các mục tiêu môi trường, đồng thời xây dựng một ngôn ngữ chung để định nghĩa thế nào là "xanh". Hệ thống này đóng vai trò như một điểm tham chiếu cho các dự án và hoạt động bền vững trong khu vực, giúp các tổ chức phát hành và nhà đầu tư đánh giá rõ hơn tác động bền vững của các hoạt động kinh tế. Nhờ đó, các quyết định đầu tư trở nên minh bạch và hiệu quả hơn.
Để đáp ứng sự đa dạng về trình độ phát triển và hệ thống tài chính của các quốc gia thành viên, hệ thống được thiết kế dựa trên 5 nguyên tắc cốt lõi nhằm đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế bền vững trong toàn khu vực, đó là:
- Nguyên tắc 1: ASEAN Taxonomy đưa ra hướng dẫn tổng thể cho tất cả các quốc gia thành viên ASEAN, cung cấp một ngôn ngữ chung và bổ trợ cho các sáng kiến phát triển bền vững quốc gia của từng nước.
- Nguyên tắc 2: ASEAN Taxonomy sẽ tham khảo các hệ thống phân loại đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới cũng như các hệ thống phân loại xanh có liên quan khi phù hợp, đồng thời điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm và bối cảnh của khu vực. Mục tiêu là hỗ trợ một lộ trình chuyển đổi rõ ràng và nhất quán hướng tới sự phát triển bền vững trong toàn khu vực ASEAN.
- Nguyên tắc 3: ASEAN Taxonomy sẽ mang tính bao trùm và mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia thành viên ASEAN.
- Nguyên tắc 4: ASEAN Taxonomy sẽ cung cấp một khuôn khổ đáng tin cậy, bao gồm các định nghĩa rõ ràng và dựa trên cơ sở khoa học.
- Nguyên tắc 5: ASEAN Taxonomy sẽ được điều chỉnh phù hợp với các sáng kiến phát triển bền vững đã và đang được triển khai trong các lĩnh vực thị trường vốn, ngân hàng và bảo hiểm, hoặc ít nhất là không mâu thuẫn với các sáng kiến đó.
Cấu trúc của ASEAN Taxonomy được thiết kế theo mô hình đa tầng, gồm Khung Nền tảng (Foundation Framework) và Tiêu chuẩn bổ sung (Plus Standard).
Khung Nền tảng áp dụng cho tất cả các quốc gia thành viên ASEAN và các bên liên quan, dựa trên cam kết giữ nhiệt độ toàn cầu tăng dưới 2⁰C, ưu tiên không vượt quá 1,5⁰C, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường. Theo Khung Nền tảng, các hoạt động kinh tế phải đáp ứng ít nhất một mục tiêu môi trường và hai nguyên tắc được quy định trong phân loại xanh ASEAN.
Khung Nền tảng đề cập tới 4 mục tiêu môi trường, bao gồm: (i) Giảm thiểu biến đối khí hậu; (ii) Thích ứng với biến đổi khí hậu, (iii) Bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái; và (iv) Thúc đẩy phục hồi tài nguyên và dịch chuyển sang nền kinh tế tuần hoàn và 2 nguyên tắc cốt lõi: (i) Không gây tổn hại đáng kể đến mục tiêu môi trường, nghĩa là một hoạt động kinh tế nếu đóng góp đáng kể vào một mục tiêu môi trường nào đó thì cũng không được gây tổn hại nghiêm trọng; và (ii) Thực hiện các biện pháp khắc phục để chuyển đổi từ nền kinh tế có phát thải cao sang nền kinh tế carbon thấp. Các hành động giảm thiểu tác động khí hậu và môi trường cần được đánh giá dựa trên nguyên tắc ưu tiên phòng tránh rủi ro ngay từ đầu, hoặc nếu không thể, thì phải giảm thiểu chúng xuống mức chấp nhận được.
Mặc dù không sử dụng các chỉ số và ngưỡng để xác định tính phù hợp với hệ thống phân loại, Khung Nền tảng dựa trên phương pháp nguyên tắc đã giúp người dùng, nhà đầu tư và nhà tài trợ hiểu rõ tác động của hoạt động sử dụng vốn đến mục tiêu khí hậu và các hành động cải thiện liên quan.Tính minh bạch và rõ ràng trong tiếp cận khiến Khung trở thành điểm tham chiếu đáng tin cậy, đồng thời có thể làm cơ sở tham khảo trong khi các tiêu chí kỹ thuật của Tiêu chuẩn Bổ sung đang được phát triển.
Tiêu chuẩn bổ sung (Plus Standard) cung cấp hướng dẫn chi tiết hơn giúp các quốc gia xác định và đánh giá các hoạt động, khoản đầu tư xanh đủ điều kiện. Tiêu chuẩn bổ sung cũng đưa ra các tiêu chí và ngưỡng cụ thể để xác định xem hoạt động có đóng góp vào mục tiêu môi trường hay không, từ đó đánh giá tính phù hợp với hệ thống phân loại.
Tiêu chuẩn bổ sung (Plus Standard) tập trung vào các ngành kinh tế then chốt có vai trò quan trọng trong giảm thiểu biến đổi khí hậu, cả trực tiếp và gián tiếp. Vì mỗi hoạt động kinh tế cần tiêu chí đánh giá riêng, nên Tiêu chuẩn bổ sung sẽ xác định các ngành trọng điểm và cung cấp hướng dẫn chi tiết để đánh giá mức độ phù hợp với hệ thống phân loại ASEAN.
Hai thông số được lựa chọn để bao quát cả tiêu chí môi trường và kinh tế là: Phát thải khí nhà kính (GHG emissions); và Giá trị gia tăng gộp (Gross Value Added - GVA). Các thông số này giúp người dùng hiểu rõ vai trò của các ngành kinh tế chính trong việc giảm phát thải khí nhà kính, từ đó xác định các ngành trọng điểm có tiền năng lớn để đóng góp đáng kể vào các mục tiêu môi trường và khí hậu của ASEAN. Các ngành trọng điểm được lựa chọn dựa trên hệ thống ISIC (International Standard Industrial Classification – Phân loại ngành công nghiệp chuẩn quốc tế). Qua đó, hệ thống phân loại xác định được sáu lĩnh vực quan trọng nhất: (i) Nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp; (ii) Cung cấp điện, khí đốt và điều hòa không khí; (iii) Sản xuất; vận tải và kho bãi; (iv) Cung cấp nước; (v) Xử lý nước và rác thải; (vi) Xây dựng và bất động sản) và ba ngành hỗ trợ mà sản phẩm và dịch vụ của các ngành này góp phần vào việc đạt được các mục tiêu về môi trường: (i) Thông tin và truyền thông; (ii) Chuyên môn, khoa học kỹ thuật; và (iii) Thu giữ, lưu trữ và sử dụng các-bon.
Tiêu chuẩn Bổ sung (Plus Standard) cung cấp cái nhìn rõ ràng về tác động khí hậu của các hoạt động thông qua các chỉ số và ngưỡng định lượng dựa trên cơ sở khoa học. Cấu trúc đa tầng của tiêu chuẩn này được thiết kế để phù hợp với các mức độ sẵn sàng khác nhau của các quốc gia thành viên ASEAN, đồng thời khuyến khích hành động khí hậu hiệu quả.
Trong khuôn khổ ASEAN Taxonomy, các hoạt động kinh tế, dự án hay công ty được đánh giá có phù hợp hay không với Khung cơ bản và tiêu chí bổ sung của hệ thống phân loại xanh của ASEAN sẽ được chia thành ba nhóm chính: Green (Xanh), Amber (Hổ phách) và Red (Đỏ), dựa trên mức độ đóng góp của chúng vào các mục tiêu phát triển bền vững và khả năng chuyển đổi xanh.
- Green (Xanh) là các hoạt động có tác động tích cực rõ rệt đến môi trường, phù hợp với các tiêu chuẩn bền vững như giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng tái tạo, hoặc bảo vệ hệ sinh thái.
- Amber (Hổ phách) là các hoạt động chưa đạt tiêu chuẩn xanh nhưng đang trong lộ trình chuyển đổi, tức là có kế hoạch rõ ràng để cải thiện hiệu suất môi trường trong tương lai.
- Red (Đỏ) là những hoạt động không phù hợp với mục tiêu bền vững, gây tác động tiêu cực đến môi trường và không có lộ trình chuyển đổi rõ ràng.
ASEAN Taxonomy là bước đi chiến lược để khu vực Đông Nam Á hội nhập sâu hơn vào xu thế phát triển bền vững toàn cầu. Phiên bản đầu tiên của ASEAN Taxonomy đã tích hợp đầy đủ các yếu tố cốt lõi của một hệ thống tài chính bền vững, phù hợp với nhu cầu đa dạng của các quốc gia thành viên. Với cách tiếp cận đa tầng, cho phép người dùng linh hoạt lựa chọn giữa Khung Nền tảng hoặc Tiêu chuẩn Bổ sung tùy theo lĩnh vực và điều kiện cụ thể, từ đó đảm bảo tính toàn diện và thực tiễn. Với nền tảng khoa học vững chắc và phương pháp tiếp cận minh bạch, hệ thống này trở thành điểm tham chiếu đáng tin cậy cho các quốc gia và nhà đầu tư trong định hướng hành động khí hậu, đồng thời hỗ trợ các quốc gia ASEAN xây dựng chiến lược phát triển kinh tế xanh một cách nhất quán và minh bạch.